مجملًا ، اين حديث ، ضعيف است و حديث دوم ، از احاديث شيعه نيست و اين دو حديث ، اگرچه خاص‌ّاند ؛ امّا از جهت ضعف و موافقتِ مذهب عامّه ، معارضه با احاديثى كه مذكور شد ، نمىتوانند كرد . و احاديث سابقه ، اگرچه مِن حيث السند ، صحيح نيست ؛ امّا صحيح و معتبر در ميان آنها بسيار است و كثرتشان در مرتبهء تواتر است و مخالفت با مذهب عامّه دارند و آن نيز از وجوه ترجيح است - چنانچه إن شاء اللَّه تعالى مذكور مىشود - و لهذا جمعى از علما ، حُدا را نيز تجويز نكرده‌اند . و ديگر از جملهء افراد غنا ، مرثيهء حضرت امام حسين عليه السلام را شيخ على رحمه الله استثنا نموده و مستند « 1 » صريح در اين باب ، به نظر نرسيده و شايد مفهوم بعضى اخبار ، فى الجمله ، دلالتى بر اين معنى داشته باشد و به غيرِ او از علما ، قائلى ظاهراً ندارد . [ اخبارى كه در جواز غنا وارد شده ] [ الف : روايات دالّ بر جواز غنا در قرائت قرآن ] و امّا اخبارى كه به حَسب ظاهر ، معارض احاديث حرمت غناست ، از آن جمله ، بعضى مخصوص قرائت قرآن است و بعضى ، مطلق است . امّا آنچه مخصوص به قرائت قرآن است ، يكى حديثى است كه كلينى رحمه الله روايت كرده از ابو بصير كه گفت : به حضرت امام محمّد باقر عليه السلام گفتم كه : هر گاه قرآن مىخوانم و آواز خود را بلند مىكنم ، شيطان ، نزد من مىآيد و مىگويد كه : تو خودنمايى مىكنى به قرائت قرآن پيش اهلت و پيش مردم . حضرت فرمود كه : يا ابا محمّد ! قرآن بخوان ، خواندنى ميانهء دو خواندن . به اهلت بشنوان و ترجيع كن به قرآن ، آواز خود را ؛ زيرا كه خداى تعالى ، دوست مىدارد آواز خوب را كه ترجيع كنند در آن ، ترجيع كردنى . « 2 » و اين حديث از حيثيت دلالت ، اقوى از باقىِ اخبارى است كه غناشنوندگان ، به آنها مستند مىشوند و جمعى از ايشان مىگويند كه : ما طريقهء اخبارييّن داريم و به اين حديث و آنچه مؤيّد اين باشد ، ما را جايز است عمل كردن ؛ زيرا كه در بعضى روايات ، وارد شده كه : هر گاه دو حديث متعارض به شما رسد ، به هر كدام كه خواهيد ، از باب تسليم ، عمل مىتوانيد كرد . « 3 » و مىگويند كه

--> ( 1 ) . ب و ج : « مستندى » . ( 2 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 616 ، ح 13 . ( 3 ) . همان ، ج 1 ، ص 66 ، ح 7 .